Τρίτη , 12 Δεκέμβριος 2017

Βιβλιοπαρουσίαση: Μόνος στο Βερολίνο

Το «Μόνος στο Βερολίνο» του Χάνς Φάλαντα αποτελεί μια έξοχη λογοτεχνική πρόζα για τον άνθρωπο που αντιστέκεται ακόμα και όταν η μάχη δείχνει χαμένη από την αρχή.

της Γιώτας Παναγοπούλου

vivlioparousiasiΣτο μυθιστόρημά του, ο Φάλαντα η ιστορία εκτυλίσσεται σε μια λαϊκή γειτονιά του Βερολίνου και επικεντρώνεται στα πρόσωπα μιας πολυκατοικίας στην οδό Γιαμπλόνσκι. Βρισκόμαστε στα πρώτα χρόνια του πολέμου, το 1940. Τα ναζιστικά στρατεύματα έχουν καταλάβει τη Γαλλία και οι Ναζί, βάσιμα πια, φιλοδοξούν να κατακτήσουν ολόκληρο τον κόσμο. Η βερολινέζικη κοινωνία, όμως, ζει σε καθεστώς φόβου και αθλιότητας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, όπου εναλλάσσεται ο φόβος και η παράνοια, θα αρχίσουν την αντιστασιακή τους δράση ο Ότο και η Άννα Κβάνγκελ, όταν χάνουν τον γιο τους στο μέτωπο.

Ο Φάλαντα, γύρω από τους Κβάνγκελ, σκιαγραφεί έξοχα ένα μωσαϊκό ανθρώπων από την ηλικιωμένη εβραία Ρόζενταλ έως την τολμηρή Τρούντελ, τους ναζιστές Περζίκε ή τον άθλιο Μπορκχάουζεν, τον απρόβλεπτο επιθεωρητή ΄Εσεριχ αλλά και τον έντιμο δικαστή Φρομ. Ο συγγραφέας συστήνει αβίαστα και συγκροτημένα χωρίς περιττά άλλοθι και ηρωοποιήσεις τα πρόσωπα που δρουν. Η αποστασιοποιημένη αφήγηση επιτρέπει στον αναγνώστη να παρακολουθεί χωρίς καμιά διαμεσολάβηση τους ήρωες ως δρώντα υποκείμενα τόσο αληθινά, σαν να συμβιώνει μαζί τους, να τους γνωρίζει προσωπικά. Αυτή εξάλλου είναι και η αίσθηση που αποκομίζει ο αναγνώστης, ζωντανεύει ένας ολόκληρος κόσμος μέρος του οποίου γίνεται και ο ίδιος και παίρνει θέση.

Ο Οτο και η Αννα Κβάνγκελ θα προσπαθήσουν να αφυπνίσουν τον γερμανικό λαό, γράφοντας κάρτες με αντικαθεστωτικά συνθήματα που αφήνουν σε πολυσύχναστα μέρη, όπως εισόδους πολυκατοικιών και γραφεία. Οι χειρόγραφες αυτές κάρτες που κυκλοφορούν για σχεδόν τρία χρόνια στο Βερολίνο έχουν, σχεδόν όλες, άδοξο τέλος, παραδίδονται στη Γκεστάπο από τους κατατρομοκρατημένους πολίτες. Έτσι, οι ελπίδες των Κβάνγκελ για αντίσταση θα αποδειχτούν άκαρπες. Τη ματαιότητα του επίμονου αγώνα τους ο αναγνώστης τη γνωρίζει από νωρίς έτσι οι Κβάνγκελ να θυμίζουν ήρωες τραγωδίας που αγωνίζονται για τη δικαιοσύνη αλλά που, στο τέλος, θα συντριβούν. Αυτό βέβαια φαίνεται πως αποτελεί και ένα από τα κεντρικότερα θέματα του βιβλίου, είναι μάταιος ένας αγώνας, όταν από την αρχή ακόμα είναι καταδικασμένος;

Αυτό που κάνει σπουδαίο τον Φάλαντα είναι η ικανότητά του να κάνει σχεδόν βιωματική στον αναγνώστη την συνειδητοποίηση πως μεγεθύνοντας την Ιστορία ανακαλύπτουμε άπειρες ψηφίδες, τις μικρές ιστορίες των απλών ανθρώπων που όμως διαμορφώνουν με τα «ναι» και τα «όχι» τους, -κυρίως όμως με τα «όχι», ακόμα και τα πιο «παράλογα»- την Ιστορία. Έτσι, παρά το ζοφερό κλίμα φόβου και θανάτου στο οποίο φαινομενικά καταβυθίζει η ανάγνωση του βιβλίου, υπάρχει μια βαθιά αισιοδοξία, η οποία, πολλές φορές δοκιμάζεται από την κατάληξη εκείνων που αντιστέκονται. Όμως αυτό είναι και το ζήτημα, αν την επιτυχία ενός αγώνα την κρίνει κατ΄ ανάγκη το αποτέλεσμα ή αυτή καθ΄ αυτή η ύπαρξη της αντίστασης. Ο ίδιος ο συγγραφέας στο επίμετρο του έργου του σημειώνει: «Αυτοί οι δύο άνθρωποι, ο Ότο και η Άννα Κβάνγκελ έζησαν κάποτε. Η διαμαρτυρία τους δεν ακούστηκε. Θυσίασαν χωρίς λόγο τη ζωή τους σ΄ έναν μάταιο αγώνα. Μήπως ο αγώνας τους δεν ήταν τόσο μάταιος; Μήπως δεν πέθαναν χωρίς λόγο; Εγώ, ο συγγραφέας ενός μυθιστορήματος που ακόμα δεν έχω γράψει την τελευταία του λέξη, ελπίζω ότι ο αγώνας τους, τα βάσανά τους, ο θάνατός τους δεν ήταν μάταιος.»

granaziLogo

 

 

 

 

Ο Χανς Φάλαντα γεννήθηκε το 1893 και υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς του μεσοπολέμου. Υπήρξε μορφινομανής, αλκοολικός και με ψυχικές διαταραχές, οι οποίες δεν τον εγκατέλειψαν ποτέ. Δεν εγκατέλειψε τη Γερμανία όταν οι ναζιστές βρίσκονταν στην εξουσία και οι σημαντικότεροι συγγραφείς του γερμανόφωνου κόσμου αυτοεξορίζονταν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Δεν ήταν, έλεγε, στον χαρακτήρα του, δεν θα μπορούσε να ζήσει έξω από τη γλώσσα του και μακριά από τη χώρα του. Εν τούτοις, αν κανένας θέλει να καταλάβει τι ακριβώς συνέβαινε στη Γερμανία του Μεσοπολέμου, δεν έχει παρά να καταφύγει στο ‘Λύκος Ανάμεσα σε Λύκους’. Και για τη ναζιστική εποχή, πρώτα στο ‘Μόνος στο Βερολίνο’ και στη συνέχεια στον ‘Πότη’, που λειτουργεί ως εφιαλτική αλληγορία της γερμανικής κοινωνίας της εποχής. Ο Φάλαντα αυτοκτονεί τελικά το 1947 μετά από νέα προβλήματα με τα ναρκωτικά και το τζόγο.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.