Τρίτη , 12 Δεκέμβριος 2017

Ο μαρξισμός και η πάλη για την απελευθέρωση των γυναικών

Όσο κι αν θέλουμε να πιστεύουμε ότι η εξέλιξη και το πέρασμα του χρόνου μπορούν από μόνα τους να εξαλείψουν την αδικία και την καταπίεση, η πραγματικότητα μας διαψεύδει πανηγυρικά. Η άνοδος της ακροδεξιάς σε όλο τον κόσμο αποτελεί τρανή απόδειξη ότι τα παθήματα της ιστορίας δεν είναι αρκετά για να διαμορφώσουν από μόνα τους προοδευτική συνείδηση. Η ντόπια ακροδεξιά τοποθετεί τη γυναίκα στο σπίτι, για να επιτελέσει το «ιερό καθήκον» της τεκνοποίησης και ανατροφής των Ελλήνων. Η μόνη ικανότητα που της αναγνωρίζει είναι η ανάληψη της ευθύνης των οικιακών εργασιών.

Το κοινωνικό κράτος έχει καταρρεύσει στις πλάτες των γυναικών αναγκάζοντας τες να αναπαράγουν το στερεότυπο των οικιακών εργασιών που αποτελούν «γυναικεία» υπόθεση, η ανεργία έχει χτυπήσει κόκκινο με πρώτα θύματα τις γυναίκες, η βία στο σπίτι έχει αυξηθεί κατακόρυφα, όχι μόνο στις φτωχές εργατικές οικογένειες, αλλά και στις πιο εύπορες που φτωχοποίηθηκαν απότομα. Τα στοιχεία για τις γυναίκες πρόσφυγες και μετανάστριες  είναι ακόμα πιο σοκαριστικά.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσο η κατώτερη θέση και επομένως και η καταπίεση της γυναίκας υπήρχε ανέκαθεν. Αν αποδειχθεί ότι πρόκειται για κοινωνική κατασκευή, τότε δίνεται απάντηση και στο ερώτημα του κατά πόσο τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν. Κι εδώ απαντά η μαρξιστική ανάλυση γύρω από το γυναικείο ζήτημα. Η σημασία της είναι διττή: Κατ’ αρχήν κατορθώνει να αποδείξει επιστημονικά την προέλευση της γυναικείας καταπίεσης. Ο Ένγκελς στο έργο του «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» εξηγεί ότι η εμφάνιση των εκμεταλλευτικών κοινωνιών είναι υπεύθυνη για την «κοσμοϊστορική ήττα του γυναικείου φύλου». Στο έργο αυτό φωτίστηκε για πρώτη φορά η ουσία του γυναικείου ζητήματος. Τεκμηριώθηκε ότι η καταπίεση της γυναίκας εμφανίζεται σε μια ορισμένη ιστορική περίοδο, κατά το πέρασμα  δηλ. από το πρωτόγονο κοινοτικό αταξικό σύστημα στην πρώτη ταξική κοινωνία. Περιγράφοντας, αυτή τη διαδικασία ο Ένγκελς ισχυρίστηκε ότι η ταξική κοινωνία έφερε μαζί της αυξανόμενη ανισότητα μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνώμενων και μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Με την άνοδο του καπιταλισμού οι γυναίκες χρησιμοποιήθηκαν μαζικά ως φτηνό εργατικό δυναμικό δουλεύοντας ατέλειωτες ώρες κάτω από άθλιες συνθήκες, με χαμηλότερους μισθούς από τους άντρες, χωρίς δικαιώματα στην δημόσια/πολιτική ζωή. Ταυτόχρονα, χρησιμοποιήθηκαν για να στηρίξουν και ένα ακόμα δομικό στοιχείο του καπιταλισμού: την οικογένεια, η οποία επιτελεί διπλό ρόλο: οικονομικό (συντήρηση και αναπαραγωγή του εργατικού δυναμικού) και ιδεολογικό (προετοιμασία των καινούριων εργαζομένων για το ρόλο που θα κληθούν να αναλάβουν).

Η οικογένεια ως κύτταρο της καπιταλιστικής κοινωνίας χρησιμοποιεί το γυναικείο φύλο  για να κερδίζει διπλά. Από τη μια, εκμεταλλεύεται τη φτηνή -ακόμα και σήμερα- γυναικεία εργασία, για να συσσωρεύσει περισσότερο κέρδος, και από την άλλη εξασφαλίζει τεράστια ποσά από την “απλήρωτη εργασία’’ που επιτελεί η γυναίκα στο σπίτι. Ο όρος “διπλή καταπίεση’’ περιγράφει με τον καλύτερο τρόπο ποια είναι η θέση της γυναίκας σήμερα: σκληρά εργαζόμενη εκτός και εντός σπιτιού με ανύπαρκτο ελεύθερο χρόνο.

Επιπλέον, η μαρξιστική ανάλυση συνδέει τη γυναικεία απελευθέρωση με την πάλη για το σοσιαλισμό. Ο Μαρξ και ο Ένγκελς γνώριζαν ότι η εργατική τάξη μπορεί να γίνει ο νεκροθάφτης του καπιταλισμού. Η ένταξη των γυναικών στην παραγωγή, τις εντάσσει αυτόματα σε αυτήν την απελευθερωτική δύναμη. Ταυτόχρονα, όμως, γνώριζαν ότι η καταπίεση των γυναικών είναι διπλή. Και γι’ αυτό οδηγήθηκαν στην υιοθέτηση ανατρεπτικών θέσεων: Υποστήριζαν το δικαίωμα των γυναικών στην ψήφο, στις εκτρώσεις, στο διαζύγιο. Δεν αρκούσε οι γυναίκες να είναι ίσες με τους άντρες στο εργοστάσιο. Έπρεπε να είναι ίσες και στη δημόσια και στην ιδιωτική ζωή. Γιατί όπως υποστήριζε ο Τρότσκι «αν θέλουμε να αλλάξουμε τις συνθήκες ζωής, πρέπει να μάθουμε να τις βλέπουμε με τα μάτια των γυναικών«.

Η ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος είναι γεμάτη από αγώνες για τη γυναικεία απελευθέρωση. Η ταξική προσέγγιση της γυναικείας καταπίεσης δεν αναιρεί τη διαφορετικότητα των φύλων. Αντίθετα, μάχεται για την απελευθέρωση όλων των καταπιεσμένων. Αν οι σχέσεις αντανακλούν τις υλικές συνθήκες, τότε αλλάζοντας τις συνθήκες μπορούμε να βάλουμε ένα τέλος και στην καταπίεση των γυναικών. Αρκεί να αντιληφθούμε πως οι διεκδικήσεις για τα γυναικεία δικαιώματα αφορούν όλη την κοινωνία και όχι μόνο τις γυναίκες.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.