Σάββατο , 7 Δεκέμβριος 2019

Για το Brexit: πώς η συμμετοχή στην ΕΕ υπονομεύει την αριστερά

Σύμφωνα με το blog του πανεπιστημίου LSE για το Brexit, που δημοσίευσε το άρθρο που ακολουθεί, «σε ένα πρόσφατο κείμενο του, ο Peter Verovsek επέκρινε τους αριστερούς υποστηρικτές του Brexit ισχυριζόμενος ότι υποστήριζαν μια “κρατικιστική, εθνικιστική πρωτοβουλία” που θα μπορούσε να ωφελήσει μόνο τη δεξιά. Ο Peter Ramsay, καθηγητής νομικής στο LSE απαντά, υποστηρίζοντας ότι οι αριστεροί υποστηρικτές του ‘Bremain’ είναι αυτοί που έχουν κολλήσει στο παρελθόν και ότι ο φετιχισμός του υπερεθνικού και του κοσμοπολίτικου είναι το πραγματικό πρόβλημα για την αριστερά.» 

Επιλέξαμε να μεταφράσουμε και να δημοσιεύσουμε την απάντηση του Ramsey γιατί – παρά τις ενστάσεις μας σε ορισμένα σημεία όπως α. η υποτίμηση του αναδυόμενου βρετανικού εθνικισμού β. η απουσία ερμηνείας της σύγκρουσης συμφερόντων εντός της βρετανικής αστικής τάξης για το brexit και γ. η εκτίμηση ότι το καλοκαίρι του 2015 ο ελληνικός λαός ήταν αυτός που φάνηκε απρόθυμος να εγκαταλείψει την Ε.Ε & την Ευρωζώνη και όχι η κυβέρνηση του – αποτελεί πολύτιμη συμβολή στη σχετική συζήτηση.

 

του Peter Ramsey

Ο Peter Verovsek μας υπενθυμίζει ότι «από [την εποχή του] Μαρξ, η αριστερά είναι ένα ιδιοσυγκρασιακά διεθνές κίνημα που επιδιώκει να ξεπεράσει τόσο το έθνος όσο και το κράτος». Επιμένει λοιπόν ότι το Brexit δεν μπορεί να είναι καλό για την αριστερά, γιατί αποτελεί μια απόπειρα να αναβιώσει το έθνος. Και το Lexit* δεν είναι καλύτερο, ισχυρίζεται, επειδή είναι μια προσπάθεια να αναβιώσει το κράτος. Ας ξεκινήσουμε με το Brexit – γιατί αν ενδιαφέρεται κανείς πραγματικά να υπερβεί το έθνος ή το κράτος, πρέπει να ξεκινήσει με το Brexit.

Είναι η αποχώρηση από την ΕΕ που αμφισβητεί και διαταράσσει το βρετανικό κράτος στη σύγχρονη μορφή του. Η παραμονή στην ΕΕ σημαίνει ότι δεν αμφισβητείται ή διαταράσσεται η ομαλή λειτουργία της υπαρκτής πολιτικής μορφής καπιταλιστικής κυριαρχίας στη Βρετανία σήμερα. Η ΕΕ δεν είναι ένα ξένο υπερκράτος που κυβερνά τη Βρετανία. Η ΕΕ είναι μια πολιτική δομή μέσω της οποίας η βρετανική κυβέρνηση συνεργάζεται με άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προκειμένου να κυβερνήσει τη Βρετανία. Τα άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ κάνουν το ίδιο για τους δικούς τους πληθυσμούς και εδάφη. Συνεργάζονται μεταξύ τους, συνταγματοποιώντας διάφορους περιορισμούς στην οικονομική πολιτική και φτιάχνοντας νόμους σε διακυβερνητικά φόρουμ.

Αυτή η διακυβερνητική διαδικασία σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις λογοδοτούν περισσότερο μεταξύ τους παρά στις εθνικές νομοθεσίες τους. Τα καπιταλιστικά εθνικά κράτη της Ευρώπης έχουν μετατραπεί με την ένταξη στην ΕΕ σε καπιταλιστικά κράτη-μέλη. Το Brexit αντιπροσωπεύει ένα σοβαρό πλήγμα σε αυτή τη μορφή απομακρυσμένης και ανυπόληπτης κυβέρνησης, αυτής που μας κυβερνά πραγματικά. Αυτό το πλήγμα βιώνεται ως τέτοιο από τα πολιτικά, γραφειοκρατικά και ακαδημαϊκά στελέχη του βρετανικού κράτους, τα οποία είναι ως εκ τούτου απολύτως αρνητικά όσον αφορά το δημοψήφισμα για αποχώρηση και την προοπτική εφαρμογής του. Και γι’ αυτό το λόγο η στήριξη τόσο μεγάλου μέρους της αριστεράς στο Remain είναι βαθιά συντηρητική.

Έτσι, αν θέλει κανείς να υπερβεί το κράτος τότε το Brexit είναι ένα πρώτο βήμα. Αλλά ακόμα κι αν αυτό είναι σωστό, όντως παραμένει το πρόβλημα ότι, όπως λέει και ο Verovsek, ο «εθνικός χαρακτήρας του Brexit προδίδει τις διεθνιστικές αρχές που έχουν στηρίξει την αριστερά»; Αν και ο Verovsek δεν το αναφέρει ρητά, υπονοεί ότι μόνο η παραμονή στην ΕΕ είναι συνεπής με τις διεθνιστικές αρχές. Αλλά έτσι συγχέει τη διακυβερνητική πολιτική της ΕΕ και τις κοσμοπολίτικες ελευθερίες της αγοράς με τον πραγματικό διεθνισμό.

Το γεγονός και μόνο ότι ορισμένα θεσμικά όργανα είναι υπερεθνικά δεν σημαίνει ότι είναι διεθνιστικά. Ούτε το γεγονός ότι αυτοί οι υπερεθνικοί θεσμοί επιβάλλουν την ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίου και εργασίας στις χώρες που τηρούν τους κανόνες τους. Ο διεθνισμός είναι η ανάπτυξη αλληλεγγύης μεταξύ των λαών διαφορετικών εθνών. Η ΕΕ έχει συστηματικά υπονομεύσει την αλληλεγγύη εντός των συνόρων της, ακολουθώντας πολιτικές που έχουν δημιουργήσει έναν πυρήνα στο βορρά και μια περιφέρεια στο νότο με καταστροφικές συνέπειες για τα κράτη της περιφέρειας. Η προσέγγιση της όσον αφορά τη μετανάστευση των Αφρικανών και των Ασιατών πέρα από τα σύνορά της είναι όσο πιο μακριά θα μπορούσε να είναι από τον διεθνισμό. Και αυτό δεν έγινε κατά λάθος.

Ο Verovsek είναι πρόθυμος να επικαλεστεί την αυθεντία του Καρλ Μαρξ, αναφέροντάς τον τρεις φορές. Αλλά, για τον Μαρξ, η υπέρβαση των περιορισμών του έθνους και του κράτους ήταν ένα δημοκρατικό έργο που απαιτούσε την πολιτική δράση των παραγωγών, της πλειοψηφίας του πληθυσμού. Η υπέρβαση του κράτους είναι ζήτημα δημοκρατίας, ένα ζήτημα μετασχηματισμού του κράτους αρχικά σε όργανο της πλειοψηφίας της κοινωνίας. Αυτό παραμένει πρωτίστως και κυρίως ένας πολιτικός αγώνας για τον έλεγχο του εθνικού κράτους. Η ανάπτυξη της ΕΕ, η διεύρυνση και η εμβάθυνση του πεδίου εφαρμογής της διακυβερνητικής νομοθεσίας και της τεχνοκρατικής πολιτικής προσέγγισής της προέκυψε ακριβώς καθώς η επιρροή της αριστεράς στην εθνική πολιτική οικονομία των κρατών-μελών της μειωνόταν. Η άνοδος της ΕΕ και η ήττα της παλιάς αριστεράς είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος της από-δημοκρατικοποίησης. Η ΕΕ ήταν και παραμένει η οργανωμένη προσπάθεια των κυρίαρχων τάξεων της Ευρώπης να αποφεύγουν την πολιτική λογοδοσία έναντι των εκλογέων. Το δημοκρατικό της έλλειμμα είναι διαρθρωτικό.

Μόλις κατανοηθεί η φύση της ΕΕ, είναι προφανές ότι το κύριο εμπόδιο για την ανάπτυξη ενός πραγματικού διεθνισμού – αυτού της πολιτικής αλληλεγγύης μεταξύ των λαών διαφορετικών εθνών- δεν είναι το ετοιμοθάνατο βρετανικό έθνος, αλλά η παραχάραξη του διεθνισμού που είναι ο φιλελεύθερος υπερεθνισμός, και το κύριο θεσμικό όργανο του, η ΕΕ. Το Brexit δεν είναι το τέλος των στόχων της αριστεράς, αλλά η αρχή. Για να έχει πιθανότητα η πραγματική διεθνή αλληλεγγύη στην Ευρώπη, χρειαζόμαστε δημοκρατικά κινήματα για το Grexit, το Fraxit, το Deutschxit και όλα τα υπόλοιπα.

Αλλά και πάλι, ακόμα κι αν αυτό είναι σωστό, σίγουρα μια επιστροφή στο βρετανικό έθνος-κράτος δεν είναι κέρδος για μια διεθνιστική αριστερά. Όπως επισημαίνει ο Verovsek, η υποστήριξη του Brexit φέρνει την αριστερά «σε πολιτικό συνασπισμό με τους Tories της ελεύθερης αγοράς, το αντιαμεταναστευτικό UKIP και τον δημοσιογραφικό όμιλο του Murdoch, οι οποίοι απειλούν να εμπλέξουν το έργο της αριστεράς με το νεοαποικιακό όραμα τους για μια ‘Παγκόσμια Βρετανία’». Και, λέει ο Verovsek, ο εθνικισμός είναι η πραγματική πηγή του Brexit: «Δεδομένης της εμπλοκής του Brexit με τον αγγλικό εθνικισμό και τη μετατροπή των αλλοδαπών σε αποδιοπομπαίους τράγους, δεν φαίνεται να είναι το κατάλληλο όχημα για την αριστερά.» Όλα αυτά είναι βεβαίως προφανή, υπό τον όρο ότι, όπως και ο Verovsek, δεν μπαίνετε στον κόπο να προβληματιστείτε για την ασυνέπεια της πολιτικής της δεξιάς που περιέγραψε.

Όπως δεν κουράζεται να αναφέρει η ελίτ όσων υποστηρίζουν την παραμονή, μια νεοαποικιακή Παγκόσμια Βρετανία είναι ανέφικτη, διότι η αποχώρηση από την ΕΕ μπορεί μόνο να περιορίσει την πολιτική επιρροή της Βρετανίας στον κόσμο. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο οι αληθινοί διεθνιστές θα πρέπει να αγκαλιάσουν τον Brexit. Οποιοσδήποτε αληθινός διεθνιστής θα πρέπει να πανηγυρίζει για τη μείωση της αδίστακτης επιρροής της Βρετανίας στην παγκόσμια πολιτική – τους ατελείωτους πολέμους της σε όλο τον κόσμο και τον υποκριτική ισχυρισμό της για την ηθική υπεροχή των πολιτικών θεσμών της. Η αυτοκρατορία έπεσε και καλά ξεκουμπίδια. Καμία φαντασιοπληξία των Tories για το Brexit δεν θα τη φέρει πίσω.

H παλιά ευρωσκεπτικιστική δεξιά των Tories είναι αποπροσανατολισμένη από την εξαφάνιση του κόσμου στον οποίο ανήκει. Μέσα στη σύγχυση της, βρίσκεται να κάνει το έργο της αριστεράς διακόπτοντας τις προσεκτικές προσπάθειες της άρχουσας τάξης, ένα έργο που το μεγαλύτερο μέρος της αριστεράς αρνείται να υλοποιήσει. Αυτό που είναι πραγματικά καταθλιπτικό είναι ακριβώς πόσοι αριστεροί δεσμεύονται στο έργο της διατήρησης του παρεμβατικού παγκόσμιου ρόλου της Βρετανίας μέσω της συμμετοχής σε υπερεθνικές καπιταλιστικές οργανώσεις.

Εάν η νεο-αποικιακή Παγκόσμια Βρετανία δεν είναι ρεαλιστική, είναι επίσης σε αντίθεση με τον λαϊκισμό του στυλ του UKIP, ο οποίος και πάλι συνδέεται περίεργα με τον αγγλικό εθνικισμό. Η τεκμηριωμένη άνοδος του αγγλικού εθνικού συναισθήματος είναι μια έκφραση της αποδυνάμωσης της βρετανικής εθνικής ταυτότητας. Ενώ η άκρα δεξιά της δεκαετίας του ’70 υιοθέτησε τη σημαία της βρετανικής αυτοκρατορίας ως το σύμβολό της, η σημερινή ακροδεξιά υιοθέτησε όλο και περισσότερο [τη σημαία με] το σταυρό του Αγίου Γεωργίου. Ο διαφοροποιημένος συμβολισμός είναι σημαντικός. Πέρα από τον αγγλικό εθνικισμό, ο οποίος αναδεικνύει την επιστροφή σε μια ισχυρή αυτοκρατορική Βρετανία, αποτελεί περαιτέρω απόδειξη του κατακερματισμού και της παρακμής των παλαιών εθνικών δεσμεύσεων.

Το γεγονός ότι οι αριστεροί παρερμηνεύουν αυτά τα νοσηρά συμπτώματα ως σημάδια δύναμης της δεξιάς καταδεικνύει μόνο τη συντριπτική αίσθηση της αδυναμίας της αριστεράς και την απομόνωσή της από τις μάζες.

Υπάρχει βέβαια και ένα στοιχείο αυτοεκπληρούμενης προφητείας στην αριστερά, βασιζόμενο στην καταδίκη του αγγλικού εθνικισμού για να στηρίξει το πολιτικό status quo. Τίποτα δεν είναι πιο πιθανό να πυροδοτήσει την άνοδο της λαϊκιστικής δεξιάς. Καθώς η αριστερά εγκαταλείπει το πολιτικό έθνος και υποχωρεί περισσότερο στην αγκαλιά των υπερεθνικών γραφειοκρατικών δικτύων του βρετανικού κράτους, θα αποξενωθεί περαιτέρω από τα εκατομμύρια των απλών ανθρώπων που πιστεύουν σωστά ότι η βρετανική πολιτική τάξη και η βρετανική κρατική γραφειοκρατία δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντα τους. Αυτά τα εκατομμύρια μένουν χωρίς δυνατότητα να στραφούν πουθενά αλλού πέρα από τη λαϊκιστική δεξιά. Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα σε όλη την Ευρώπη βιώνουν σήμερα τις καταστροφικές συνέπειες μιας τέτοιας προσέγγισης. Η μυωπία είναι μια πάρα πολύ ευγενική λέξη γι’ αυτό.

Αυτό μας αφήνει με το τελευταίο οχυρό των αριστερών που υποστηρίζουν την παραμονή: η μεταρρύθμιση της ΕΕ. Ο Verovsek συμφωνεί ότι η ΕΕ δεν είναι «σοσιαλδημοκρατικός παράδεισος». Και ο ίδιος αντιτάσσεται σε «ευρωπαϊκές οδηγίες που απαιτούν ανταγωνισμό στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών, σε δικαστικές αποφάσεις που θέτουν σε κίνδυνο τις διεθνείς συλλογικές διαπραγματεύσεις, καθώς και στην καταστολή της ελληνικής δημοκρατίας». Αλλά προτρέπει ότι «αντί της αντιπαραγωγικής υποστήριξης του Brexit, η βρετανική αριστερά θα πρέπει να πιέσει για αλλαγή εντός της ΕΕ, όπου μπορεί να κάνει πραγματική διαφορά σε παγκόσμιο, συστημικό επίπεδο».

Εάν η βρετανική δεξιά ζει σε φανταστικό νησί, τότε μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής αριστεράς φαίνεται να κατοικεί σε μια φανταστική ήπειρο. Η αριστερά εξαφανίζεται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αν και οι ευρωπαίοι αριστεροί δεν είναι σε θέση να πείσουν τους δικούς τους εκλογείς στις χώρες τους, υποκρίνονται ότι μπορούν να μεταρρυθμίσουν την Ευρώπη στο σύνολό της.

Δεν αμφιβάλλω για την ειλικρίνεια της συμπάθειας του Verovsek για τον ελληνικό λαό, αλλά η απροθυμία του να απορροφήσει τα πολύ σαφή διδάγματα της ελληνικής εμπειρίας είναι ένα σύμπτωμα της ευρύτερης πνευματικής γήρανσης της αριστεράς. Το 2015, ήταν προφανές για την ΕΕ ότι ο ελληνικός λαός δεν ήταν πρόθυμος να αφήσει ούτε την Ένωση ούτε την Ευρωζώνη. Ως αποτέλεσμα, η ΕΕ μπόρεσε να επιβάλει μια οικονομική καταστροφή στον ελληνικό λαό για να διασφαλίσει ότι οι μεγάλες τράπεζες δεν θα έπρεπε να επιβαρυνθούν με το κόστος του απερίσκεπτου δανεισμού τους. Όπως τόνισε ο Κώστας Λαπαβίτσας, η Ελλάδα μας διδάσκει ότι ακόμα κι αν πιστεύει κανείς ότι η ΕΕ είναι δομικά αναμορφώσιμη (που για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, δεν το πιστεύω), δεν υπάρχει καμία πιθανότητα μεταρρύθμισης της, εκτός αν τα έθνη-κράτη είναι πρόθυμα να αποχωρήσουν [1]. Το Brexit είναι κάθε άλλο παρά αντιπαραγωγικό για την αριστερά.

Ο Verovsek επικρίνει επίσης τη συγκεκριμένη θέση των αριστερών υποστηρικτών της αποχώρησης από την Ε.Ε (Lexiteers), οι οποίοι υποστηρίζουν ότι ένα πρόγραμμα εθνικοποίησης και κρατικής παρέμβασης στην οικονομία εμποδίζεται από την ένταξη στην ΕΕ. Επισημαίνει ότι άλλα κράτη μέλη της ΕΕ διατηρούν δημόσιες συγκοινωνίες και πανεπιστήμια χωρίς δίδακτρα. Είναι αλήθεια ότι η εφαρμογή των κανόνων και των κανονισμών της ΕΕ αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών από αυτό που οι βρετανικές κυβερνήσεις έχουν αξιοποιήσει. Αλλά οι Lexiteers δεν εννοούν λίγη εθνικοποίηση εδώ ή εκεί. Υποστηρίζουν τη βαθιά κρατική παρέμβαση στην οικονομία και η νεοφιλελεύθερη συνταγματική τάξη της ΕΕ θα αποτελούσε μόνιμη πηγή νομικών προκλήσεων σε οποιαδήποτε πραγματικά ριζοσπαστική σοσιαλιστική κυβέρνηση της παλιάς σχολής, ικανοποιώντας τις ελπίδες των νεοφιλελεύθερων στοχαστών για διεθνή καπιταλιστική συνεργασία.

Ο Verovsek αμφισβητεί επίσης την επιθυμία των κρατικών σοσιαλιστικών βιομηχανικών πολιτικών του εικοστού αιώνα. Συμβαίνει να μοιράζομαι αυτές τις αμφιβολίες. Αλλά, παρόλο που δεν είμαι πεπεισμένος για συγκεκριμένες προτάσεις του Lexit, είμαι μαζί με τους Lexiteers στην προσπάθεια να σταματήσουν τους συνταγματικούς περιορισμούς στην παρέμβαση στην οικονομία από δημοκρατικές κυβερνήσεις. Αυτό θα έπρεπε να αποτελεί βασική δέσμευση οποιουδήποτε δημοκράτη. Εάν οι άνθρωποι δεν μπορούν να ελέγξουν την οικονομία, δεν μπορούν να ελέγξουν τη συλλογική τους ζωή. Και για να ασκηθεί δημοκρατικός έλεγχος στην οικονομία απαιτείται το τέλος της ΕΕ.

Ο Verovsek προειδοποιεί την αριστερά ότι πρέπει να αγωνίζεται ενάντια στον «φετιχισμό του έθνους-κράτους». Αλλά κοιτάξτε τις κυριαρχούσες ελίτ και δεν θα βρείτε σχεδόν κανένα ενθουσιασμό για το έθνος-κράτος: ούτε στον ακαδημαϊκό κόσμο ούτε στους εμπειρογνώμονες, στους γραφειοκράτες και στους πολιτικούς που έχει εκπαιδεύσει ο ακαδημαϊκός κόσμος. Αυτό που θα βρείτε είναι ένας πανταχού παρών φετιχισμός του υπερεθνικού. Ο υπερεθνικός κοσμοπολιτισμός είναι επικεφαλής ανάμεσα στις κυβερνητικές ιδέες της εποχής μας, τις ιδέες της άρχουσας τάξης μας. Όποιος εννοεί σοβαρά την πολιτική αλλαγή, για την αναβίωση του δημοκρατικού διεθνισμού της αριστεράς, θα βρει την ελπίδα όχι σε υπερεθνικά δίκτυα των ελίτ, αλλά στα αντάρτικα, επαναστατημένα έθνη.

πηγή: blogs.lse.ac.uk

μετάφραση: γρανάζι

σημειώσεις
* το Lexit είναι μια σύντμηση των λέξεων Left Εxit (Αριστερή Έξοδος) και αποτελεί μια αριστερή λογική για την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση

παραπομπές
[1] Costas Lapavitsas ‘The Left Case Against the EU’ paper presented to Europe After Brexit conference SOAS, 22 September 2018
[2] See Wolfgang Streeck. Buying Time: The Delayed Crisis of Democratic Capitalism (Verso 2013) Chapter 3

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.